Norveçli sosyolog ve barış araştırmalarının kurucusu Johan Galtung, geleneksel savaş ve çatışma haberciliğinin, farkında olmadan şiddeti körükleyen bir yapıya sahip olduğunu savunur. Galtung'a göre bu habercilik türü, çatışmayı sadece iki taraf arasında, sıfır toplamlı bir oyun ("biri kazanacak, diğeri kaybedecek") olarak sunar ve şiddetin görünür anlarına (bombalama, ölüm, yıkım) odaklanır. Bu yaklaşıma "Savaş Gazeteciliği" (War Journalism) adını verir.
Gazeteci ve akademisyen Jake Lynch ise Galtung'un bu teorik çerçevesini alıp pratik gazetecilik uygulamalarına dönüştüren en önemli isimlerden biridir. Birlikte, Savaş Gazeteciliği'ne alternatif olarak "Barış Gazeteciliği" (Peace Journalism) modelini geliştirmişlerdir.
Temel argümanları şudur: Gazeteciler, olayları aktarırken yaptıkları seçimlerle (kullandıkları dil, seçtikleri kaynaklar, haberin çerçevesi) barış süreçlerine katkıda bulunabilir ya da bu süreçleri baltalayabilirler. Bu, taraf tutmak veya propaganda yapmak anlamına gelmez. Aksine, çatışmanın daha bütüncül, daha doğru ve yapıcı bir resmini sunmaktır.
Aşağıdaki tablo, iki yaklaşım arasındaki temel farkları özetlemektedir:
| Kriter | Savaş / Şiddet Gazeteciliği | Barış / Çözüm Gazeteciliği |
| Odak | Çatışma, şiddet, kimin kazandığı | Çatışmanın kökenleri, yaratıcılık, barış girişimleri |
| Taraflar | İki taraf ("biz" ve "onlar") | Tüm taraflar (çoklu ve karmaşık) |
| Çerçeve | Sıfır toplamlı oyun (biri kazanır, diğeri kaybeder) | Kazan-kazan potansiyeli (ortak çözümler) |
| Dil | Şeytanlaştıran, duygusal, "terörist", "şehit" gibi yüklü dil | Nesnel, insanileştiren, tarafların dilini ve propagandayı deşifre eden dil |
| Kaynaklar | Elitler, liderler, komutanlar, resmi açıklamalar | Sıradan insanlar, sivil toplum, barış aktivistleri, her kesimden sesler |
| Zaman Algısı | Sadece şiddet anına odaklanır ("Kim başlattı?") | Çatışmanın öncesini (nedenler) ve sonrasını (sonuçlar, travmalar) inceler |
| Çözüm | Zafer, bir tarafın yenilgisi | Uzlaşma, barışçıl dönüşüm, diyalog, sorunların çözümü |
| Gerçeklik | Sadece görünür şiddeti (ölüm, yıkım) haberleştirir | Görünmeyen etkileri de (psikolojik travma, kültürel yıkım) haberleştirir |
Gazeteciler için Barış Gazeteciliği Uygulama Rehberi
Johan Galtung ve Jake Lynch'in fikirlerinden yola çıkarak, çatışma bölgelerinde veya toplumsal gerilim anlarında görev yapan bir gazeteci için aşağıdaki pratik rehber oluşturulabilir:
1. Haberin Çerçevesini Genişletin: "Neden" ve "Nasıl" Sorularını Sorun
Kaçının: Sadece "Kim kazanıyor?", "Kim kimi vurdu?" gibi sorular sormaktan.
Uygulayın: "Bu çatışma neden başladı? Tarihsel ve yapısal kökenleri neler?", "Tarafların temel hedefleri ve ihtiyaçları neler?", "Sıradan insanlar bu durumdan nasıl etkileniyor?", "Bu şiddet sarmalından nasıl çıkılabilir?" gibi sorularla haberinizi derinleştirin. Çatışmayı iki takımlı bir maç gibi sunmaktan kaçının.
2. Dili Bilinçli Kullanın: İnsanileştirin, Şeytanlaştırmayın
Kaçının: "Caniler", "teröristler", "barbarlar" gibi şeytanlaştıran ve duygusal dilden. Bir tarafın acısını yüceltip diğerininkini görmezden gelmekten.
Uygulayın: Her iki tarafın da insan olduğunu unutmayın. Tarafların kullandığı propagandacı dili ("Bizimkiler şehit oldu, onlarınki etkisiz hale getirildi") doğrudan kullanmak yerine, "X tarafının açıklamasına göre..." diyerek kaynağını belirtin. Her taraftan mağdurların ve sivillerin hikayelerine yer vererek empati kurulmasını sağlayın.
3. Kaynaklarınızı Çeşitlendirin: Elitlerin Dışına Çıkın
Kaçının: Sadece generallerin, politikacıların ve resmi sözcülerin açıklamalarına dayanmaktan.
Uygulayın: Sahaya inin. Kadınlar, çocuklar, sivil toplum liderleri, barış aktivistleri, akademisyenler ve sıradan vatandaşlarla konuşun. Çatışmanın farklı yüzlerini ve çözüm önerilerini ancak bu şekilde görebilirsiniz.
4. Çözüme ve Barışa Işık Tutun: Sadece Sorunu Değil, Çareyi de Haberleştirin
Kaçının: Haberi şiddet ve yıkım görüntüleriyle bitirmekten. Bu, durumun umutsuz olduğu algısını yaratır.
Uygulayın: En küçük barış girişimini bile haberleştirin. İki toplum arasında diyalog kurmaya çalışanları, uzlaşma arayanları, şiddete karşı çıkanları bulun ve onlara mikrofon uzatın. "Sorun var ama çözüm için şunlar yapılıyor/yapılabilir" mesajı verin.
5. Görünmeyeni Görünür Kılın: Şiddetin Uzun Vadeli Etkilerini Gösterin
Kaçının: Sadece patlama anını ve enkazı göstermekten.
Uygulayın: Çatışmanın uzun vadeli ve görünmeyen sonuçlarını araştırın: Psikolojik travmalar, kültürel mirasın yok olması, çevresel tahribat, ekonomik çöküş, toplumlar arasına giren güvensizlik. Barış sağlandıktan sonraki zorlukları da (toplumsal iyileşme, adalet arayışı) takip edin.
6. Sorumluluk Alın: Kendi Rolünüzü Sorgulayın
Kaçının: "Ben sadece olanı yansıtıyorum" diyerek haberinizin toplum üzerindeki etkisini göz ardı etmekten.
Uygulayın: "Bu haberim şiddeti körükler mi, yoksa barışa bir kapı aralar mı?", "Kullandığım bu fotoğraf veya ifade, bir tarafı aşağılayıp diğerini haklı mı gösteriyor?" gibi soruları kendinize sorun. Gazeteciliğin sadece bir tanıklık değil, aynı zamanda toplumsal bir inşa faaliyeti olduğunu kabul edin.
Bu rehber, gazetecileri birer aktiviste dönüştürmeyi değil, mesleklerini daha bilinçli, etik ve yapıcı bir şekilde icra etmelerini sağlamayı amaçlar. Barış gazeteciliği, gerçeği çarpıtmak değil, gerçeğin daha eksiksiz bir versiyonunu sunarak toplumların kendi çözümlerini bulmalarına yardımcı olmaktır.
Gemini Hazırladı
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder